Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Rozporządzenie ws. inwestycji...

29 Październik 2020 
Rząd pracuje nad rozporządzeniem, które określi listę inwestycji towarzyszących, która...

Projekt nowelizacji ustawy o...

29 Październik 2020 
Klub KO przygotował projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu i zwalczaniu COVID-19,...

Przesunięcie terminu wejścia...

29 Październik 2020 
Związek Powiatów Polskich alarmuje, że choć nowe Prawo zamówień publicznych ma zacząć...

Whistleblowing w sektorze zamówień publicznych

Data publikacji: 04-09-2019 Autor: Agnieszka Poteralska
Tagi:    roboty budowlane

Już niedługo we wszystkich krajach UE wprowadzone zostaną ujednolicone zasady ochrony sygnalistów mające na celu przeciwdziałanie nadużyciom m.in. w zamówieniach publicznych.

 

Rolą systemu zamówień publicznych jest zapewnienie, aby wydatkowanie środków publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi odbywało się w sposób przemyślany, ekonomicznie racjonalny i uczciwy. Z uwagi na to, że uczestnikami rynku zamówień publicznych są na ogół zamawiający reprezentujący sektor publiczny i wykonawcy z sektora prywatnego, za pomocą odpowiednich regulacji ustawodawca stara się zagwarantować, aby postępowania przetargowe były transparentne, odbywały się na podstawie jednoznacznych i merytorycznych kryteriów, a także aby były w jak najmniejszym stopniu narażone na nadużycia finansowe czy zachowania korupcyjne.


Co jednak w sytuacji, gdy dochodzi do działań o charakterze korupcyjnym, które w konsekwencji mają wpływ na wyniki postępowania o udzielenie zamówienia publicznego? W jaki sposób nadużycia te są ujawniane? Jak wykazano w raporcie sporządzonym w 2018 r. przez Association of Certified Fraud Examiners (AFCE), zatytułowanym Report to the Nations. 2018 Global study on occupational fraud and abuse1, najskuteczniejsze narzędzie w informowaniu o nadużyciach (40% badanych przypadków) stanowiły kanały zgłaszania nieprawidłowości wewnątrz organizacji. Z kolei jedynie 1% badanych nadużyć został wykryty przez organy ścigania. Należy także zaznaczyć, że straty w przypadkach stwierdzenia nieprawidłowości przez organy ścigania były średnio 8 razy wyższe niż w przypadku wewnętrznego ich wykrycia.

 

Sygnaliści jako dodatkowy mechanizm kontroli zamówień publicznych

 

Na podstawie powyższych badań należy uznać, że dla minimalizowania ryzyka związanego z występowaniem korupcji oraz w celu zapewnienia skutecznego jej wykrywania w obszarze zamówień publicznych niezbędne będzie wdrożenie instrumentów umożliwiających zgłaszanie nadużyć (ang. whistleblowing) oraz gwarantujących skuteczną ochronę tzw. sygnalistów (ang. whistleblowers), którzy w odpowiedzialny sposób chcą chronić interesy publiczne.


Potrzebę tę dostrzegł i zbadał unijny ustawodawca. W studium przeprowadzonym na zlecenie Komisji Europejskiej Szacunek korzyści ekonomicznych wynikających z ochrony sygnalistów w ramach zamówień publicznych2 wykazano, że kwota strat, jakie są ponoszone w skali roku w krajach UE z powodu korupcji, wynosi 120 mld euro, co stanowi 1% PKB UE. W samym obszarze zamówień publicznych brak ochrony sygnalistów naraża Unię na straty rzędu 5,8–9,6 mld euro rocznie. Możliwość odzyskania sprzeniewierzonych środków publicznych w wyniku informacji otrzymanych od sygnalistów i generowania oszczędności w tym zakresie doprowadziła do zintensyfikowania prac nad kompleksową regulacją dotyczącą ochrony osób zgłaszających nieprawidłowości na terenie całej Unii Europejskiej.

 

Kogo obejmą przepisy Dyrektywy?

 

Przyjęta w dniu 16 kwietnia 2019 r. przez Parlament Europejski dyrektywa w sprawie ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa Unii3 (dalej: Dyrektywa) ma zapewnić jednolity standard ochrony we wszystkich krajach członkowskich.


Obowiązek wprowadzenia systemów wewnętrznego raportowania o naruszeniach prawa będzie dotyczył zarówno spółek o kapitale prywatnym, jak i podmiotów sektora publicznego. Konieczność przestrzegania przepisów Dyrektywy została przewidziana względem urzędów administracji krajowej, regionalnej (wojewódzkiej) oraz lokalnej (w gminach zamieszkanych przez min. 10 tys. mieszkańców). W ramach sektora prywatnego obowiązek ten będzie dotyczył przedsiębiorców zatrudniających minimum 50 pracowników lub tych, których roczny przychód wynosi co najmniej 10 milionów euro, czyli średnich i dużych przedsiębiorców oraz przedsiębiorców świadczących usługi finansowe niezależnie od wielkości czy osiąganego przychodu.

 

Obowiązki w zakresie ustanawiania kanałów zgłaszania nieprawidłowości

 

Zgodnie z zapisami Dyrektywy państwa członkowskie zapewnią, aby podmioty prawne w sektorach prywatnym i publicznym ustanowiły wewnętrzne kanały zgłaszania nieprawidłowości oraz wewnętrzne procedury przyjmowania zgłoszeń i podejmowania działań następczych w związku ze zgłoszeniami.

 

Informowanie zewnętrzne i publiczne

 

Sygnalista powinien w pierwszej kolejności przekazać informację o nieprawidłowości swojemu pracodawcy w ramach obowiązującego w firmie systemu zgłaszania naruszeń. Może on jednak w określonych w Dyrektywie przypadkach pominąć ten kanał i dokonać zgłoszenia bezpośrednio do właściwych organów publicznych. Ostateczną opcją będzie dla sygnalisty możliwość poinformowania opinii publicznej o zaistniałym naruszeniu, z której będzie on mógł skorzystać w przypadku, gdy raportowanie wewnętrzne oraz zewnętrzne zawiedzie.

 

Ochrona sygnalistów

Sygnalista będzie chroniony przed jakimikolwiek formami bezpośrednich lub pośrednich działań odwetowych podjętych przez pracodawcę/zleceniodawcę, m.in. przed zwolnieniem, degradacją lub wstrzymaniem awansu, obniżeniem wynagrodzenia, nałożeniem kary dyscyplinarnej, wcześniejszym zakończeniem stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej, zastraszaniem, mobbingiem i innymi formami dyskryminacji i niesprawiedliwego traktowania.

Wśród środków ochrony sygnalistów przed działaniami odwetowymi przewiduje się:
 

  • dostęp do bezpłatnego poradnictwa prawnego;
  • tymczasowe środki zaradcze wobec aktów odwetu, w tym możliwość tymczasowego zawieszenia skuteczności czynności stanowiących działanie odwetowe (np. wypowiedzenie stosunku pracy) do czasu zakończenia postępowania sądowego;
  • odwrócenie ciężaru dowodowego w przypadku procesu sądowego – pracodawca będzie zobligowany do udowodnienia, że jego postępowanie nie stanowiło represji w stosunku do osoby sygnalisty;
  • wyłączenie odpowiedzialności prawnej sygnalistów dokonujących zewnętrznych zgłoszeń za ujawnienie informacji zastrzeżonych na podstawie postanowień umownych lub przepisów prawa;
  • ochronę przed pociągnięciem sygnalisty do odpowiedzialności w postępowaniu sądowym, w tym z tytułu zniesławienia, naruszenia praw autorskich, naruszenia tajemnicy służbowej w związku ze zgłoszeniem nieprawidłowości.

 

[...]

 

Agnieszka Poteralska
LL.M. aplikant radcowski w Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp. k. (SDZLEGAL SCHINDHELM), Approved Compliance Officer 

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne