Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Zmiany w ufp

29 Maj 2019 
Ministerstwo Finansów chce zmienić przepisy dotyczące kontroli zarządczej i audytu...

Raport o stanie polskiego...

29 Maj 2019 
Na Platformie Partnerstwa Publiczno-Prywatnego udostępniono raport dotyczący rynku PPP za...

Ustawa zapewniająca...

29 Maj 2019 
4 maja 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw...

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku

Data publikacji: 25-04-2019 Autor: Małgorzata Ganczar

Jak w obecnie obowiązujących przepisach prawa wygląda kwestia zgody na rozpowszechnianie wizerunku? Czym ten wizerunek jest? Czy zgodę na rozpowszechnianie wizerunku można odwołać?

 

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: upapp) nie zawiera legalnej definicji wizerunku. Konieczne jest sięgnięcie do orzecznictwa i doktryny, które łączą wizerunek z dostrzegalnymi, fizycznymi cechami człowieka, składającymi się na jego wygląd i pozwalającymi na identyfikację osoby wśród ludzi jako obraz fizyczny, portret, rozpoznawalną podobiznę. Wizerunek jest wytworem niematerialnym, który za pomocą środków plastycznych przedstawia rozpoznawalną podobiznę danej osoby (wyrok Sądu Najwyższego – dalej: SN – z 15 października 2009 r., I CSK 72/091).

Przyjęto, że wizerunek poza dostrzegalnymi dla otoczenia cechami fizycznymi, tworzącymi wygląd danej jednostki i pozwalającymi na jej identyfikację wśród innych ludzi, może obejmować dodatkowe utrwalone elementy związane z wykonywanym zawodem, jak charakteryzacja, ubiór, sposób poruszania się i kontaktowania z otoczeniem. Wizerunek oznacza obraz fizyczny człowieka jako przedstawienie jego postaci, a zwłaszcza twarzy, w rozumieniu przenośnym może jednak odnosić się do takich cech człowieka, których ujawnienie umożliwia jego identyfikację (wyrok SN z 20 maja 2004 r., II CK 330/03).

Funkcja identyfikacyjna wizerunku

Uznając wizerunek za konkretyzację obrazu fizycznego człowieka zdatną do rozpowszechniania2, należy łączyć go z możliwością rozpoznania tej osoby3. W doktrynie i orzecznictwie dominuje restryktywna interpretacja rozpoznawalności, zgodnie z którą możliwość identyfikacji powinna mieć wymiar uniwersalny, a nie ograniczać się do rodziny, kręgu znajomych czy współpracowników.

SN, realizując prawo do rozpowszechniania wizerunku, wymaga bardziej uniwersalnej rozpoznawalności, nieograniczającej się do kręgu osób najbliższych4. Zgodnie z tym założeniem ochrona wizerunku wymaga, aby podobieństwo było dostrzegalne nie tylko dla uprawnionego, ale również dla osób trzecich. Nie wystarczy rozpoznanie przez osoby, które zostały poinformowane przez przedstawioną na zdjęciu osobę, że to o nią chodzi, albo wiedzą o niej coś, czego nie wiedzą osoby postronne, a co przesądza o możliwości identyfikacji. Osoba uprawniona do wizerunku musi wykazać, że rozpowszechniany jest rzeczywiście jej wizerunek i że jest ona w nim rozpoznawalna. Wynika to z funkcji identyfikacyjnej i informacyjnej, jaką pełni wizerunek i ze względu na które jest on chroniony5. Z naruszeniem prawa w postaci wizerunku osoby fizycznej możemy mieć do czynienia, gdyby nagranie (bez zgody osoby filmowanej) emitowane było w sposób umożliwiający rozpoznanie tej osoby w sposób uniwersalny (powszechny) w dwojakim znaczeniu:
 

  • nie ogranicza się tylko do wąskiego kręgu osób najbliższych i znajomych rozpoznanej osoby;
  • źródłem takiego rozpoznania powinien być już sam sposób ujęcia, pozwalający na identyfikację (ustalenie tożsamości) osoby sfotografowanej.


W pozostałych wypadkach należy przyjmować brak możliwości rozpoznania (identyfikacji) osoby sfotografowanej/filmowanej (wyrok Sądu Administracyjnego – dalej: SA – w Warszawie z 12 września 2017 r., I ACa 1230/16).

Warunki wyrażenia zgody

Gwarancje ochrony wizerunku znajdują się w art. 81 upapp. Regulacja zawarta w tym przepisie stanowi swego rodzaju ograniczenie wypowiedzi twórczej ze względu na ochronę dóbr osobistych. Zasadą jest, że na rozpowszechnianie wizerunku wymagane jest zezwolenie osoby na nim przedstawionej.

Przez pojęcie rozpowszechniania wizerunku należy rozumieć udostępnienie go publicznie w dowolny sposób za zezwoleniem twórcy (art. 6 ust. 1 pkt 3 upapp). Oznacza to, że zgoda może być udzielona ustnie, na piśmie, w sposób wyraźny albo dorozumiany. Takie rozpowszechnienie będzie obejmować m.in. publiczne umieszczenie zdjęcia uczniów na ogólnie dostępnej stronie internetowej szkoły, zdjęcie pracownika udostępniane w stopce e-maila służbowego, zdjęcia klientów, uczniów, studentów udostępniane w folderach reklamowych szkół, uczelni czy firm6. Chodzi tu o sytuację, w której stworzona zostaje możliwość zapoznania się z wizerunkiem bliżej nieokreślonemu kręgowi osób. Na gruncie art. 81 upapp dobrem chronionym jest autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniony (wyrok SA w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r., V ACa 1089/17). Sam zakres zezwolenia może być kształtowany dowolnie, również w związku z granicami czasowymi, miejscem publikacji (wyrok SA w Katowicach z 19 grudnia 2001 r., I ACa 957/01).

W judykaturze podkreśla się, że zgoda osoby na publikowanie jej wizerunku może być wyrażona w dowolnej formie, jednak zgoda ta musi być niewątpliwa i to także co do warunków i płaszczyzn dopuszczalnego wykorzystania. Istnienia tej zgody nie można domniemywać. Ciężar wykazania istnienia zgody na umieszczenie zdjęć przedstawiających osobę fizyczną w miejscu publicznym, np. na portalu internetowym, obciąża osobę rozpowszechniającą zdjęcie (wyrok SN z 20 maja 2004 r., II CK 330/03; wyrok SA w Katowicach z 27 listopada 2012 r., I ACa 740/11).

Osoba uprawniona powinna wyrazić zgodę najpóźniej w chwili ustalenia wizerunku. Może to zrobić przed oraz w czasie, kiedy wizerunek powstaje. Udzielenie zgody post factum nie wyłączy bezprawności. Natomiast zgoda na rozpowszechnianie wizerunku powinna być udzielona, zanim osoba zainteresowana rozpowszechnianiem wizerunku podejmie działania zmierzające do jego upublicznienia7.

Zgoda nie może mieć charakteru blankietowego, ogólnego, ale powinna dotyczyć określonego dobra osobistego. Istotne jest, aby osoba fizyczna, która wyraża zgodę, była świadoma, w jaki sposób jej wizerunek będzie rozpowszechniany. W przypadku zgód blankietowych, których istotą jest zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku w dowolny sposób, sądy przyjmują nieważność tego typu zezwolenia w zakresie, w jakim udzielający zgody nie wiedział, na co rzeczywiście się godzi. Zakres udzielonej zgody na wykorzystanie wizerunku powinien być w razie sporu interpretowany w sposób restryktywny. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że zgoda na rozpowszechnianie wizerunku oznacza zgodę na naruszenie innych dóbr osobistych, czci i dobrego imienia (wyrok SA w Warszawie z 7 maja 2014 r., I ACa 1686/13). Dlatego też uprawniony, udzielając zgody, powinien wskazać precyzyjnie zakres działań, jakie może podjąć osoba uzyskująca zgodę. Osoba wyrażająca zgodę powinna być świadoma sposobu prezentacji jej wizerunku, miejsca publikacji, czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami czy też z określonym tekstem, reklamowego wykorzystania wizerunku. Należy pamiętać, że wizerunki osób fizycznych są ustalane w określonym celu. Niekiedy celem tym jest udostępnienie tych wizerunków publiczności. W związku z tym należy przyjąć, że wizerunki te będą rozpowszechniane8. Nie można dowolnie zmieniać bądź rozszerzać zakresu zgody.

 

[...]

 

Małgorzata Ganczar
ekspert w zakresie prawa ochrony danych osobowych; pracownik naukowy; inspektor ochrony danych 

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne