Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Velostrada na Górnym Śląsku

01 Kwiecień 2020 
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) przygotowuje budowę bezkolizyjnej trasy...

Jawne otwarcie ofert a...

01 Kwiecień 2020 
W związku z sytuacją zagrożenia epidemiologicznego u zamawiających pojawiają się pytania...

Jak wprowadzać zmiany do umów...

01 Kwiecień 2020 
W trakcie prac nad nowym pzp wykonawcy wskazywali, że większa elastyczność w zakresie...

Zamówienie jako pomoc publiczna

Data publikacji: 01-04-2020 Autor: Grzegorz Karwatowicz

Czy udzielenie zamówienia publicznego można utożsamiać z pomocą publiczną w rozumieniu Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej? Jakie są przesłanki takiego uznania?

 

Mówiąc o zamówieniu publicznym, w rozumieniu potocznym (nie w obrocie profesjonalnym) mamy na myśli kontrakt (umowę), na podstawie którego jednostka publiczna nabywa od przedsiębiorcy różnorakie dobra czy usługi. Takie skojarzenie koresponduje wprost z definicją legalną zamówienia publicznego, o której mowa w art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (dalej: pzp). Przepis ten stanowi, że: „Ilekroć w ustawie jest mowa o
zamówieniach publicznych, należy przez to rozumieć umowy odpłatne zawierane między zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane”.

Znacznie rzadziej – niezależnie od tego, czy potocznie, czy w obrocie profesjonalnym – zamówienie publiczne jest postrzegane jako sposób dystrybucji środków publicznych. Tymczasem, istotnie, udzielenie zamówienia publicznego określonemu wykonawcy stanowi dystrybucję środków publicznych będących w gestii zamawiającego (zob. art. 3 pzp) na rzecz wykonawcy będącego przedsiębiorcą. Z uwagi na powyższe pojawiają się wątpliwości co do tego, czy udzielenie zamówienia publicznego może stanowić pomoc publiczną – tak samo jak ma to miejsce w przypadku innych form (np. dotacji) dystrybucji środków publicznych na rzecz przedsiębiorców.

 

Definicja pomocy publicznej

 

Przedmiotowo istotnym przepisem prawa unijnego definiującym pomoc publiczną jest art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), wskazujący, że: „Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi”.

Artykuł 107 ust. 1 TFUE nie tyle definiuje pomoc publiczną w ujęciu pozytywnym, co wskazuje, jaka pomoc jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym UE, a zatem i niedopuszczalna. Analiza przepisu, w pierwszej kolejności, musi się zatem oprzeć na ustaleniu tych przesłanek, na podstawie których dokonana zostanie ocena, czy dana dystrybucja środków w ogóle może być uznana za pomoc publiczną, a dopiero w dalszej kolejności ocenie podlegać może to, czy jest ona zgodna z rynkiem wewnętrznym UE (a zatem czy jest dopuszczalna).

 

Przesłanki uznania za pomoc publiczną

 

Zanim udzielona zostanie odpowiedź na pytanie, czy zamówienie publiczne stanowi, czy też może stanowić pomoc publiczną, należy dokonywać wykładni poszczególnych przesłanek z art. 107 ust. 1 TFUE.

Przesłankami, które zostały uwzględnione w definicji z art. 107 ust. 1 TFUE, a które przesądzają o tym, że dystrybucja środków posiada status pomocy publicznej, są:

  1. stan, w którym dystrybucja środków nieść będzie korzyść dla beneficjenta (biorcy) badanego środka pomocowego;
  2. stan, w którym środek pomocowy będzie pochodził od państwa lub ze środków państwowych;
  3. stan, w którym środek pomocowy został przyznany w sposób selektywny.


Przesłanki te posiadają charakter kumulatywny, a zatem pomoc publiczna wymaga spełnienia każdej z nich. Jeżeli w konkretnym przypadku któraś z nich nie wystąpi (nieistotne, która), to nie będzie podstawy prawnej do tego, ażeby uznać, że mamy do czynienia z pomocą publiczną.

W przypadku gdy wszystkie z wyżej wymienionych przesłanek ziszczą się kumulatywnie, przeanalizować należy, czy pomoc publiczna narusza rynek wewnętrzny UE. O tym zaś przesądzać będą dwie dalsze przesłanki łącznie:

  1. stan, w którym udzielenie pomocy zakłócać będzie konkurencję – przy czym nie chodzi tutaj wyłącznie o stan, w którym rzeczywiście do zakłócenia konkurencji dojdzie – dla ziszczenia się tej przesłanki wystarczy choćby ryzyko jej zakłócenia (potencjalne zakłócenie konkurencji);
  2. stan, w którym udzielenie pomocy publicznej wpływać będzie na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

 

Korzyść dla beneficjenta

 

Co do zasady przesłanka korzyści rozumiana jest w ten sposób, że beneficjent wsparcia otrzymuje określone środki (np. dofinansowanie ze środków pochodzących z budżetu ogólnego Unii Europejskiej) czy też zwolniony zostaje z określonego obciążenia, które powinien uiścić (np. uzyskuje zwolnienie podatkowe). W obu tych przypadkach nie dochodzi do świadczenia wzajemnego przez beneficjenta pomocy na rzecz podmiotu udzielającego środka pomocowego.

Brak świadczenia wzajemnego nie jest bynajmniej warunkiem sine qua non uznania, że zastosowanie danego środka niesie ze sobą korzyść dla jego beneficjenta. Z powodzeniem (choć są to przypadki rzadziej występujące w praktyce) do uzyskania korzyści może dojść także wówczas, gdy biorca (beneficjent) środka pomocowego dokonuje świadczenia wzajemnego, nawet jeśli świadczenie to nie jest równe co do wartości środka pomocowego. Powyższe stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok z 27 marca 1980 r. w sprawie 61/79, Amministrazione delle finanze dello Stato v. Denkavit Italiana S.r.l.).

 

[...]

 

Grzegorz Karwatowicz
prawnik, of counsel w GWW Legal, ekspert w zakresie prawa UE i zamówień publicznych

 

 

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne