Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Pakiet wolnościowy

27 Listopad 2019 
Prawo budowlane ma się stać proobywatelskie, deregulacyjne i wolnościowe – taki cel...

Realizacja programów unijnych

27 Listopad 2019 
Portal Funduszy Europejskich opublikował dane dotyczące postępów w realizacji programów...

Zmiana ustawy o zasadach...

27 Listopad 2019 
6 listopada 2019 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach...

Ustawowe kary finansowe

Data publikacji: 10-07-2019 Autor: Krzysztof Zedlewski, Mikołaj Górecki

Kara nakładana przez KIO lub sąd na zamawiającego w związku z zawarciem przez niego umowy podlegającej unieważnieniu pełni funkcję dyscyplinującą i prewencyjną.

 

W tym roku mija 10 lat od wprowadzenia do systemu zamówień publicznych kar finansowych regulowanych w art. 193, 194 i 195 pzp1. Kary te mają zapobiegać nadużywaniu przez zamawiających trybów niekonkurencyjnych, szczególnie trybu zamówienia z wolnej ręki. Wprowadzono je obok wcześniej obowiązujących kar pieniężnych nakładanych na podstawie art. 200 pzp w drodze decyzji administracyjnej przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, są one jednak odrębnymi od nich karami.

W przypadku nałożenia – przez Krajową Izbę Odwoławczą lub sąd2 – kar finansowych z art. 193 pzp i art. 194 pzp ustawodawca wykluczył możliwość nałożenia kolejnej kary pieniężnej przez Prezesa UZP (art. 202 ust. 1a pzp). Kara nakładana przez Prezesa UZP ma zatem charakter subsydiarny, a ponadto – odmiennie niż w przypadku kar nakładanych przez Izbę czy sąd – nie można jej miarkować – jej wysokość jest uzależniona od wartości zamówienia.

Podkreślić należy, że kary mogą być nakładane przez Izbę i sąd jedynie w przypadkach enumeratywnie wskazanych w pzp, a dochody uzyskane z tych kar zasilają budżet państwa.

Przesłanki ustawowe nałożenia kar finansowych przez KIO

Krajowa Izba Odwoławcza ma uprawnienie podmiotowe do nałożenia kary finansowej w wyroku uwzględniającym odwołanie na podstawie art. 192 ust. 3 pkt 2 lit. b i c pzp. Z kolei sąd – zgodnie z art. 198f ust. 2 pzp – ma możliwość odpowiedniego stosowania przepisów art. 192–195 pzp.

Z art. 192 ust. 3 pkt 2 pzp wynika, że Krajowa Izba Odwoławcza może nałożyć karę finansową w wyroku uwzględniającym odwołanie, a nałożenie kary finansowej zaistnieje wtedy, gdy zamawiający zawarł umowę w sprawie zamówienia publicznego oraz zachodzi co najmniej jedna z przesłanek określonych w art. 146 ust. 1 pzp. Warto wskazać, że są to między innymi przypadki, w których zamawiający z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryby: negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki czy zapytania o cenę, gdy nie zamieszczono ogłoszenia o zamówieniu bądź zawarto umowę z naruszeniem przepisów ustawy, jeżeli uniemożliwiło to Izbie uwzględnienie odwołania przed zawarciem umowy. W takich przypadkach możliwe jest nałożenie przez Izbę kary finansowej albo też nałożenie kary finansowej w połączeniu z unieważnieniem umowy w zakresie zobowiązań niewykonanych, a także w sytuacji gdy nie ma mowy o zwrocie świadczeń spełnionych na podstawie umowy podlegającej unieważnieniu. Zgodnie z art. 193 pzp wysokość kary finansowej nie może być większa niż 10% wartości wynagrodzenia wykonawcy przewidzianego w zawartej umowie. Ustawodawca określił w przepisach maksymalną wysokość kary, ale pominął kwestię jej minimalnej wysokości. Jednocześnie wprowadził ustawowy mechanizm miarkowania wysokości kary, co jest konieczne przy regulacji uznaniowej w zakresie jej wysokości do określonego, maksymalnego progu ustawowego. Przy miarkowaniu kar finansowych zgodnie z art. 193 pzp Izba bierze pod uwagę rodzaj i zakres naruszenia, za które jest orzekana kara, a także wartość wynagrodzenia wykonawcy w umowie.

Jak wskazano w art. 194 pzp, stwierdzając naruszenie terminu zawarcia umowy określonego w art. 94 ust. 1 i 2 pzp albo złamanie zasady stand still wyrażonej w art. 183 ust. 1 pzp, jeżeli nie było to połączone z naruszeniem innego przepisu pzp, Izba może nałożyć na zamawiającego karę finansową w wysokości do 5% wartości wynagrodzenia wykonawcy przewidzianego w zawartej umowie.

Ponadto przy wymierzaniu kary finansowej Izba jest zobowiązana do tego, by brać pod uwagę wszystkie istotne okoliczności dotyczące udzielenia zamówienia. Nadmienić należy, że przepisy pzp nie określają, jakie to okoliczności miał na myśli ustawodawca, wiadomo jedynie, że mają być one istotne i dotyczyć udzielenia zamówienia. Mając na uwadze dotychczasową praktykę, można uznać, że chodzi m.in. o badanie powodów, dla których mimo istniejącego zakazu zamawiający zawarł umowę o udzielenie zamówienia publicznego, i o sprawdzenie, czy faktycznie występowała obiektywna konieczność udzielenia takiego zamówienia w określonym stanie faktycznym. Warto zwrócić uwagę, że taka konstrukcja obecnie obowiązujących przepisów pzp umożliwia wymierzenie kary finansowej o wartości symbolicznej złotówki, ale nie dopuszcza odstąpienia od nałożenia kary finansowej przez Izbę lub sąd, mimo że dopuszcza jej miarkowanie w oparciu o uznaniowość i władztwo organu.

Podobieństwa i różnice między karą finansową z art. 193 a karą z art. 194 pzp

W przypadku zawarcia przez zamawiającego umowy podlegającej unieważnieniu zgodnie z art. 146 ust. 1 pzp Izba na podstawie art. 193 w zw. z art. 192 ust. 3 pkt 2 lit. b i c pzp nakłada na zamawiającego karę finansową wraz z orzeczeniem o unieważnieniu umowy w zakresie zobowiązań niewykonanych lub jako sankcję samoistną w przypadku uznania, że utrzymanie umowy w mocy leży w ważnym interesie publicznym, w szczególności w przypadku zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa.

Kara z art. 194 pzp odnosi się z kolei do sytuacji, w której zamawiający zawarł umowę3 mimo obowiązującego zakazu zawierania umów zgodnie z art. 94 ust. 1 i 2 pzp4 albo art. 183 ust. 1 pzp5, a właściwie mimo zakazu zawierania umowy „zbyt wcześnie”, tj. przed terminem uprawniającym do zawarcia umowy z wykonawcą.

W przeciwieństwie do kary finansowej z art. 193 karę z art. 194 nakłada się w przypadku nieuwzględnienia odwołania, gdyż przesłankę jej zastosowania stanowi naruszenie zakazu zawierania umowy przy jednoczesnym braku naruszenia innego przepisu pzp. Trzeba pamiętać, że Izba lub sąd, stwierdziwszy naruszenie zakazu zawierania umowy przed terminem, nie mogą odstąpić od wymierzenia kary finansowej; podobnie jak w przypadku unieważnienia umowy w zakresie zobowiązań niewykonanych i nałożenia kary finansowej na podstawie art. 193 pzp. Jedynie w sytuacji gdy utrzymanie umowy w mocy leży w ważnym interesie publicznym, w szczególności w przypadku zamówień z zakresu obronności i bezpieczeństwa, Izba lub sąd mogą orzec albo skrócenie okresu obowiązywania umowy, albo karę finansową na podstawie art. 193 pzp.

 

[...]

 

Krzysztof Zedlewski
radca prawny, prowadzący kancelarię prawną specjalizującą się w doradztwie na rzecz zamawiających i wykonawców; wykładowca i audytor zamówień publicznych

Mikołaj Górecki
aplikant radcowski, specjalista w prawie zamówień publicznych; pracownik kancelarii www.zedlewski.pl 

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne