Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Pakiet wolnościowy

27 Listopad 2019 
Prawo budowlane ma się stać proobywatelskie, deregulacyjne i wolnościowe – taki cel...

Realizacja programów unijnych

27 Listopad 2019 
Portal Funduszy Europejskich opublikował dane dotyczące postępów w realizacji programów...

Zmiana ustawy o zasadach...

27 Listopad 2019 
6 listopada 2019 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach...

Wykładnia przepisów prawnych

Data publikacji: 29-05-2019 Autor: Jacek Jerka

Omawiamy sposoby wykładni przepisów prawa polskiego na przykładzie regulacji ustawy Prawo zamówień publicznych.

 

Jednym z istotniejszych elementów składających się na funkcjonowanie systemu zamówień publicznych są przepisy powszechnie obowiązujących aktów prawnych. Chodzi tu zarówno o ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych i akty wykonawcze do niej, jak i o inne ustawy mające zastosowanie w toku prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego i podczas zawierania umowy, a także o przepisy prawa europejskiego. Bardzo ważnym etapem procesu stosowania prawa jest wykładnia prawa czy – jak to się wyraźnie podkreśla w doktrynie prawa – wykładnia przepisów prawa1.

Na wstępie należy zastrzec, że dokonywanie wykładni prawa należy odróżnić od wykładni oświadczeń woli składanych chociażby w toku prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, mimo pewnych podobieństw samego procesu. Zasadnicza różnica polega na tym, że przedmiotem wykładni prawa są przepisy, uchwalone przez właściwe (kompetentne) organy, podczas gdy w przypadku oświadczeń woli dokonujemy wykładni znaków, które często nie mają postaci językowej, mających bardzo różny charakter i przejawy. Ponadto przy dokonywaniu wykładni prawa stosujemy nieco inne metody niż przy wykładni oświadczeń woli.

W niniejszym artykule ograniczono się do omówienia wyłącznie wykładni przepisów prawa. Znaczenie wykładni prawa dla systemu prawa, w tym dla systemu zamówień publicznych, jest ogromne. Zdaniem autora artykułu większość problemów z prawidłowym funkcjonowaniem systemu zamówień publicznych w Polsce jest spowodowana nie tyle przez przepisy pzp czy innych aktów prawnych, ale przez ich błędną (wadliwą) wykładnię, dokonywaną przez poszczególnych uczestników systemu zamówień publicznych (przy czym przez uczestników systemu zamówień publicznych dokonujących wykładni prawa rozumieć należy nie tylko odpowiednio umocowane organy, jak KIO, sądy powszechne lub administracyjne czy Prezes UZP, ale także zamawiających, wykonawców czy organy kontroli państwowej, ochrony prawa czy przedstawicieli doktryny). W dalszej części tekstu wybrane sposoby wykładni przepisów prawa zostaną zobrazowane orzeczeniami, przy czym zastrzec należy, że autor artykułu nie zawsze podziela wnioski wynikające z dokonanej w poszczególnych orzeczeniach wykładni.

Przybliżenie metod wykładni prawa może pomóc nie tylko we właściwym zrozumieniu przepisów systemu zamówień publicznych, ale może też – w konsekwencji – przyczynić się do jego prawidłowego funkcjonowania.

Podstawowe pojęcia

Przed omówieniem poszczególnych sposobów (dyrektyw) wykładni prawa należy przybliżyć podstawowe pojęcia z nią związane.

W modelu normatywnym stosowania prawa należy odróżnić normy prawne od przepisów prawnych.

Norma prawna jest najmniejszym stanowiącym sensowną całość elementem systemu prawa, określającym, kto, w jakich warunkach i jak powinien się zachować. W każdej normie wskazuje się dwie podstawowe części składowe: hipotezę i dyspozycję. Natomiast sporne jest to, czy uregulowanie konsekwencji, jakie grożą za zachowanie niezgodne z dyspozycją, czyli tzw. sankcji, stanowi trzeci integralny składnik każdej normy, czy też sankcja jest elementem odrębnej normy (sankcjonującej), funkcjonalnie sprzężonej z normą podstawową. Hipotezą nazywa się tę część normy, która określa adresata normy oraz warunki lub okoliczności, w których adresatowi jest coś nakazane, zakazane lub dozwolone. Dyspozycją zaś nazywa się tę część normy, która określa treść zachowania zakazanego, nakazanego lub dozwolonego2.

Przez przepis prawny należy natomiast rozumieć samodzielne jednostki redakcyjne zawarte w aktach normatywnych, np. artykuły, paragrafy lub poszczególne zdania. Proces wykładni sprowadza się więc do „wydobywania” z przepisów prawnych (aktów prawnych) norm „powinnego” zachowania.

Wykładnia językowa

Wykładnia językowa polega na interpretacji przepisów prawnych w oparciu o reguły znaczeniowe (semantyczne) i konstrukcyjne (syntaktyczne) języka prawnego i naturalnego oraz opiera się na zastosowaniu reguł poprawnego myślenia (logiki formalnej) i specyficznych reguł logiki prawniczej. Na gruncie pozytywizmu prawniczego przyjmowano, że wykładnia językowo-logiczna ma pierwszeństwo przed wykładnią systemową czy funkcjonalną. W doktrynie prawniczej był głoszony pogląd, że jasne przepisy prawne nie podlegają interpretacji (clara non sunt interpretanda). Choć autor niniejszego artykułu nie podziela tego stanowiska i opowiada się za równoległym wykorzystaniem wszystkich trzech metod wykładni3, to jednak przyznać należy, że zasadniczo każdy proces wykładni przepisu prawa rozpoczyna się od wykładni językowej (zob. ramka: Reguły…).

Wykładnia systemowa

Drugą wyraźnie wyodrębnioną metodą wykładni przepisów prawa jest wykładnia systemowa. Polega ona na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisów ze względu na ich usytuowanie w strukturze wewnętrznej aktu prawnego oraz w ramach gałęzi prawa, a także ze względu na zasady systemu prawa lub zasady danej gałęzi prawa (zob. ramka: Wykładnia…).

Wykładnia funkcjonalna i celowościowa

Kolejną metodą wykładni prawa jest wykładnia funkcjonalna zmierzająca do ustalenia znaczenia przepisu z uwzględnieniem warunków, w jakich wyprowadzona z niego norma ma funkcjonować. Ten sposób wykładni bierze pod uwagę zasady ustrojowe, warunki ekonomiczne, kulturę prawną czy też relacje prawa i innych systemów normatywnych (np. moralność, obyczaje itp.). Wykładnia celowościowa to podtyp wykładni funkcjonalnej, ukierunkowanej na ustalenie znaczenia przepisu zgodnie z prawdopodobnym celem, jaki chciał osiągnąć ustawodawca, stanowiąc dany przepis. Dla tej wykładni istotny jest cel (czyli ratio legis) rozumiany jako zamierzony stan rzeczy, który powinien być rezultatem stosowania prawa.

W ramach wykładni celowościowej utrwaliły się różne jej teorie, jak w szczególności teoria wykładni statycznej, teoria wykładni dynamicznej oraz teoria wykładni aktualnego ustawodawcy, które jednak ze względu na zbyt wąski zakres niniejszego artykułu zostaną w nim pominięte4.

Podsumowanie informacji ogólnych

Omówienie wymienionych wyżej metod wykładni przepisów prawnych oraz stosowanych reguł interpretacyjnych nie ma charakteru wyczerpującego. Dla wykładni przepisów składających się na system zamówień publicznych elementy te mają jednak znaczenie podstawowe. W powyższych rozważaniach pominięto kwestię podziału wykładni przepisów prawa ze względu na podmiot dokonujący wykładni, ze względu na wyniki wykładni czy też na reguły wnioskowań prawniczych oraz reguły kolizyjne (hierarchiczne, chronologiczne bądź merytoryczne), często wykorzystywane przy dokonywaniu interpretacji przepisów prawnych. Wskazane prawidła obejmują bowiem tak szeroki zestaw wnioskowań czy reguł, że stanowić to może przedmiot odrębnego artykułu.

 

[...]

 

Jacek Jerka
prawnik, były rzecznik dyscypliny finansów publicznych; praktyk i doradca, szkoleniowiec i wykładowca 

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne