Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Rozporządzenie ws. inwestycji...

29 Październik 2020 
Rząd pracuje nad rozporządzeniem, które określi listę inwestycji towarzyszących, która...

Projekt nowelizacji ustawy o...

29 Październik 2020 
Klub KO przygotował projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu i zwalczaniu COVID-19,...

Przesunięcie terminu wejścia...

29 Październik 2020 
Związek Powiatów Polskich alarmuje, że choć nowe Prawo zamówień publicznych ma zacząć...

Śmierć wykonawcy

Data publikacji: 31-01-2019 Autor: Jarosław Jerzykowski
Tagi:    roboty budowlane

Jakie skutki prawne dla realizowanej umowy w sprawie zamówienia publicznego związane są z ustaniem bytu prawnego wykonawcy na skutek jego śmierci lub uznania go za zmarłego?

 

Stosownie do postanowień art. 2 pkt 11 ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: pzp) wykonawcą jest osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która ubiega się o udzielenie zamówienia publicznego, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego. Byt prawny osoby fizycznej jest (co do zasady) tożsamy z jej bytem fizycznym. Kres biologicznego życia wykonawcy będącego osobą fizyczną stanowi zarazem kres jego podmiotowości prawnej1. Przedmiotem niniejszego artykułu są kluczowe zagadnienia związane z następstwami prawnymi dla realizowanej umowy w sprawie zamówienia publicznego wywołanymi ustaniem bytu prawnego wykonawcy na skutek jego śmierci (względnie wydania orzeczenia sądu o uznaniu za zmarłego).

Wyłączenie ze spadku praw i obowiązków zmarłego ściśle związanych z jego osobą

Śmierć osoby fizycznej nie powoduje ustania praw i obowiązków, których podmiotem jest zmarły. Przeciwnie – zasada wynikająca z postanowień art. 922 § 1 ustawy Kodeks cywilny (dalej: kc) wskazuje, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Jedynie w ramach wyjątku do spadku nie należą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 kc). W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że następstwo prawne po osobie zmarłej (zwane na gruncie kc dziedziczeniem) ma charakter sukcesji uniwersalnej. Jest to następstwo pod tytułem ogólnym, kiedy to następca prawny zmarłego (spadkobierca) na mocy jednego zdarzenia prawnego (jakim jest otwarcie spadku) wstępuje w ogół praw i obowiązków osoby zmarłej (spadkodawcy)2. Spadek otwiera się w chwili śmierci osoby fizycznej (art. 924 kc), z tą też chwilą spadkobierca nabywa spadek (art. 925 kc), jakkolwiek publiczne stwierdzenie tego faktu następuje dopiero w okresie późniejszym. Wynikający z art. 922 § 2 kc wyjątek od zasady powszechności dziedziczenia, tj. wyłączenie ze spadku praw i obowiązków zmarłego ściśle związanych z jego osobą, znajduje zastosowanie do niektórych umów w sprawach zamówień publicznych. Na mocy powołanego przepisu nie podlegają dziedziczeniu obowiązki majątkowe ściśle związane z osobą spadkodawcy, a zatem takie obowiązki, których wykonanie jest uzależnione od osobistych przymiotów zobowiązanego lub które zostały ściśle związane z osobą dłużnika ze względu na okoliczności powstania3. Na gruncie zamówień publicznych charakter taki będzie mieć niewątpliwie część umów zawartych na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 1a pzp, gdy zamawiający udzielił zamówienia z wolnej ręki, z uwagi na fakt, że dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę, w przypadku udzielania zamówienia w zakresie działalności twórczej lub artystycznej. Wygaśnie zatem, z chwilą śmierci wykonawcy, zobowiązanie do wykonania utworu zlecone artyście z uwagi na jego osobiste przymioty (np. wykonanie koncertu zlecone piosenkarzowi czy śpiewakowi operowemu). Na marginesie zaznaczyć jednak należy, że nie wygasną z chwilą śmierci takiego wykonawcy roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania tego rodzaju umów, powstałe przed otwarciem spadku. Na mocy art. 922 § 2 kc przedmiotem dziedziczenia nie są bowiem jedynie prawa lub obowiązki składające się na treść umowy. Z kolei powstające w następstwie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania roszczenia i obowiązki odszkodowawcze (zarówno służące wykonawcy w stosunku do zamawiającego, jak i zamawiającemu w stosunku do wykonawcy) nie są już ściśle związane z osobą spadkodawcy, co oznacza, że wejdą w skład spadku na mocy zasady generalnej płynącej z art. 922 § 1 kc.

Dziedziczenie umów w zamówieniach publicznych

Tak w przepisach kc, jak i pzp brak jest regulacji bezpośrednio dotyczącej dziedziczenia umów w sprawach zamówień publicznych. Jakkolwiek dyrektywa 2014/24/UE oraz dyrektywa 2014/25/UE po raz pierwszy w historii prawa wspólnotowego wprowadziły regulacje dotyczące zmian umów w sprawach zamówień publicznych, w tym także zmian podmiotowych, to jednak nie uregulowano w nich bezpośrednio zagadnienia sukcesji umowy w sprawie zamówienia publicznego w następstwie spadkobrania po osobie fizycznej. Do prawa polskiego unijne przepisy regulujące zmiany podmiotowe umowy zostały transponowane przez postanowienia art. 144 ust. 1 pkt 4 pzp, które również pominęły zagadnienia dziedziczenia. Do tego czasu prawo polskie nie normowało zmian podmiotowych, a poprzedni art. 144 ust. 1 pzp – w brzmieniu obowiązującym do czasu wejścia w życie nowelizacji z 22 czerwca 2016 r.4 – regulował wyłącznie zmiany odnoszące się do przedmiotu świadczeń wynikających z umowy w sprawie zamówienia publicznego. Regulacja dyrektyw z 2014 r. oraz nowe brzmienie art. 144 ust. 1 pzp stanowią bez wątpliwości krok milowy, wychodząc naprzeciw potrzebom obrotu prawnego, jakkolwiek (w warstwie literalnej swoich postanowień) konsekwentnie milczą na temat zmiany podmiotowej umowy w sprawie zamówienia publicznego następującej wskutek spadkobrania. Mimo niedostatków regulacyjnych prawa, tak prawa wspólnotowego, jak i polskiego, należy uznać, że zarówno przepisy dyrektyw 2014/24/UE i 2014/25/UE, jak i art. 144 ust. 1 pkt 4 pzp dostarczają ważkich argumentów wskazujących kierunek wykładni art. 922 § 1 kc w zakresie, w jakim prawa i obowiązki zmarłego obejmują prawa i obowiązki wynikające z umowy w sprawie zamówienia publicznego.

Sukcesja generalna a umowa w sprawie zamówienia

Spośród wskazanych w art. 144 ust. 1 pkt 4 pzp jednostek redakcyjnych dla omawianego zagadnienia następstwa prawnego po zmarłym wykonawcy zasadnicze znaczenie ma lit. b, gdzie unormowano zmianę podmiotową umowy w sprawie zamówienia publicznego w wyniku połączenia, podziału, przekształcenia, upadłości, restrukturyzacji lub nabycia dotychczasowego wykonawcy lub jego przedsiębiorstwa.
 

[...]

 

Jarosław Jerzykowski
radca prawny, komplementariusz w kancelarii Jerzykowski i Wspólnicy Sp. K.

Artykuł pochodzi z miesięcznika: Przetargi Publiczne

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne