Przetargi publiczne

Swoboda umów

Zasada swobody zawierania umów dotyczy nie tylko swobody kształtowania treści kontraktu, ale i swobody wyboru kontrahenta. W prawie zamówień publicznych podlega ona jednak licznym ograniczeniom.

Kształtowanie postanowień umowy odbywa się zazwyczaj poprzez prowadzenie negocjacji i określanie ustępstw, co ma doprowadzić do kompromisu zadowalającego obie strony. Uprawnienie stron do nadania pożądanego kształtu łączącej je umowy wynika wprost z prawa cywilnego, tj. z treści art. 3531 kodeksu cywilnego (dalej: kc).

Zawarta w nim zasada prawa cywilnego zwana jest swobodą zawierania umów. Jej szerokie ujęcie zawiera w sobie nie tylko swobodę kształtowania treści kontraktu, ale i swobodę wyboru kontrahenta czy wyboru formy zawarcia umowy (ustna, pisemna). Wreszcie wyrazem swobody kontraktowania jest prawo do modyfikacji stosunku prawnego, czyli zdolność do dokonania zmiany umowy bądź nawet rozwiązania już istniejącego stosunku zobowiązaniowego.

Opisana wyżej swoboda kontraktowania ulega jednak w pewnych okolicznościach ograniczeniom. W samej treści art. 3531 kc zawarto wachlarz obostrzeń dla tejże zasady, wskazując, że treść lub cel umowy nie mogą sprzeciwiać się naturze stosunku zobowiązaniowego, zasadom współżycia społecznego ani być sprzeczne z ustawą.

Przeciw naturze stosunku zobowiązaniowego

Ułożenie stosunku prawnego w sposób zgodny z jego naturą oznacza konieczność poszanowania ogólnych właściwości każdego zobowiązania powstałego w związku z zawarciem umowy. Jako przykład umowy sprzecznej z naturą zobowiązania wskazać można przypadek rozpoznawany przez Sąd Najwyższy w sprawie, gdzie została zawarta umowa z członkami rady nadzorczej z określeniem ich obowiązków jako pełnienie czynności nadzorczych wobec zarządu i jednoczesnym pozostawieniem w gestii zarządu możliwości decydowania o wypowiedzeniu umowy czy określeniu wysokości wynagrodzenia dla członków rady nadzorczej.

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2009 r. (II CSK 181/09)
"Jeżeli jednak kontrolowany może decydować o wypowiedzeniu umowy w stosunku do przewodniczącego organu kontrolującego, to dochodzi do zamazania ról i kompetencji organu kontrolującego oraz organu kontrolowanego. Umowa dopuszczająca taką możliwość musi być uznana za sprzeczną z istotą zobowiązania, co skutkuje jej nieważnością w świetle art. 3531 kc".

Przeciw zasadom współżycia społecznego

Wymóg respektowania zasad współżycia społecznego podyktowany jest z kolei poszanowaniem dla norm moralnych, zasad uczciwości i rzetelności, przez co wskazuje się, iż niedopuszczalne jest kształtowanie warunków umowy w sposób urągający przyjętym normom współżycia społecznego.

[...]

mec. Agnieszka Suchecka
Radca prawny w Kancelarii Radców Prawnych Brudkiewicz, Musiał, Suchecka i Partnerzy.

Martyna Migas
Aplikant radcowski w Kancelarii Radców Prawnych Brudkiewicz, Musiał, Suchecka i Partnerzy.