Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

PPP i dofinansowanie UE

26 Luty 2020 
Spalarnie odpadów, które mają powstać w Gdańsku i Olsztynie w formule PPP, realizowane...

Prace konserwatorskie w...

26 Luty 2020 
Muzeum Auschwitz ogłosiło przetarg w celu wyłonienia wykonawcy prac konserwatorskich...

100 obwodnic w 10 lat

26 Luty 2020 
14 lutego rozpoczęły się konsultacje publiczne dotyczące projektu programu budowy 100...

Wynagrodzenie ryczałtowe na roboty budowlane

Data publikacji: 26-02-2020 Autor: Jerzy Wysocki

Czy w każdej sytuacji ustalona przez zamawiającego wysokość wynagrodzenia ryczałtowego w zamówieniach na roboty budowlane musi pozostać niezmienna?

 

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 1843 ze zm.; dalej: obecnie obowiązujące pzp) nie definiuje pojęcia wynagrodzenia ryczałtowego. W art. 139 ustawodawca wskazuje zaś, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, to do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 1145 ze zm.; dalej: kc). Szukając definicji wynagrodzenia ryczałtowego, należy zatem odwołać się do art. 632 kc.


Zmiany umów o roboty budowlane


Realizując roboty budowlane, praktycy na porządku dziennym spotykają się z niezgodnościami, błędami, pomijaniem pewnych elementów w dokumentacji projektowej (w opisie przedmiotu zamówienia). Często nie sposób zrealizować roboty budowlanej bez dokonania pewnych modyfikacji względem pierwotnych założeń. Ustawodawca zauważa taką praktyczną konieczność, dopuszczając zmiany w umowach na roboty budowlane w wysokości 15% wartości umowy i to bez konieczności bardzo dokładnego opisu przyczyn zmian (zdaniem autora zamawiający zawsze powinien mieć uzasadnienie dla dokonywanej zmiany, nawet tej niewielkiej). Możliwość ta została przewidziana w art. 144 ust. 1 pkt 6 obecnie obowiązującego pzp, a także w art. 455 ust. 2 nowej ustawy – z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (DzU z 2019 r., poz. 2019; dalej: nowe pzp).


Zmiana wynagrodzenia a rażąca strata


Jasny przepis kc o niemożności podwyższenia wynagrodzenia (poza wyłączeniem określonym w art. 632 § 2 kc) powoduje pierwsze i dość powszechne wrażenie o bezwzględnym braku możliwości zmiany umowy z wynagrodzeniem ryczałtowym. W kwestii tej niejednokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy (dalej: SN):


Wyrok SN z 24 maja 2019 r. (I CSK 218/18)
„W przypadku uzgodnienia przez strony, że za wykonanie dzieła wypłacone ma być wynagrodzenie ryczałtowe, zgodnie z art. 632 § 1 k.c. zasadą jest to, że przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, choćby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Dopuszczalność podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego w sytuacji określonej w art. 632 § 2 k.c. jest wyjątkiem od tej zasady, uwarunkowanym spełnieniem przesłanek wskazanych w tym przepisie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r., IV CSK 397/10, niepubl.). Znamienne jest to, że przyjmujący zamówienie może żądać podwyższenia wynagrodzenia – przy spełnieniu pozostałych przesłanek, które określa art. 632 § 2 k.c. – tylko wtedy, gdyby groziła mu rażąca strata. Oznacza to, że nie każda strata, którą może ponieść lub poniósł wskutek wykonania umowy przy utrzymaniu wysokości wynagrodzenia ryczałtowego określonej w umowie, uzasadnia jego żądanie podwyższenia wynagrodzenia. Musi chodzić o stratę rażącą, wobec czego strata, która nie spełnia tego warunku, nie uzasadnia podwyższenia należnego zgodnie z umową wynagrodzenia ryczałtowego”.


Jak widać, zwiększenie wynagrodzenia ryczałtowego możliwe jest jedynie w przypadku wystąpienia „rażącej straty”. Czym taka strata jest, a czym nie jest? Chcąc odpowiedzieć na to pytanie, warto powołać się na orzecznictwo:


Wyrok SN z 15 listopada 2006 r. (V CSK 251/06)
„W art. 632 § 2 k.c. nie chodzi o utratę spodziewanego dochodu, ale o poniesienie «rażącej straty» w ramach konkretnego stosunku prawnego, wyznaczonego zawartą umową o dzieło. Ogólny stan prowadzonego przez wykonawcę przedsiębiorstwa może mieć znaczenie pośrednie o tyle, że ustalając rozmiary poniesionej straty, nie można tego czynić wyłącznie w kategoriach zobiektywizowanych, oderwanych od rozmiarów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jest bowiem rzeczą zrozumiałą, że ta sama kwota straty może nie mieć znaczenia dla dużego przedsiębiorcy, dla małego zaś być stratą «rażącą», o jakiej mowa w art. 632 § 2 k.c.”

(zob. też wyrok SN z 18 września 1998 r., III CKN 621/97; wyrok SN z 6 grudnia 2006 r., IV CSK 290/06).


Wątpliwości
Można przyjąć, że konsekwencją przyjęcia wynagrodzenia ryczałtowego jest uznanie, że wynagrodzenie takie wyrażone jest w kwocie absolutnej i że występuje dorozumiana zgoda stron co do tego, iż wykonawca nie będzie się domagał podniesienia wynagrodzenia.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 czerwca 2014 r. (I ACa 160/14)
„W wypadku określenia w umowie wynagrodzenia ryczałtowego przyjmującemu zamówienie nie przysługuje prawo do żądania podwyższenia wynagrodzenia bez względu na to, czy w czasie zawarcia umowy istniała możliwość przewidzenia rozmiaru lub kosztów prac. Ryzyko powstania ewentualnej straty związanej z nieprzewidzianym wzrostem rozmiaru prac (a zatem nieuwzględnieniem określonych czynności czy też materiałów) lub kosztów prac (w tym wzrostem cen i innych elementów kosztowych wpływających na wysokość wynagrodzenia) obciąża, przy tym sposobie określenia wynagrodzenia, przyjmującego zamówienie. Należy przyjąć, że jest ono dopuszczalne z perspektywy zasady swobody umów (art. 3531 k.c.), zwłaszcza, że ryzyko przyjmującego zamówienie równoważy sytuacja prawna zamawiającego, który nie może żądać obniżenia umówionego wynagrodzenia ryczałtowego, nawet w wypadku, gdyby przyjmujący zamówienie osiągnął wyższe od oczekiwanych korzyści, na przykład wskutek poniesienia niższych od zakładanych kosztów rzeczywistych”.


Jednak analizując dalej orzecznictwo w omawianej sprawie, zauważyć należy pewne praktyczne trudności związane z realizacją umowy na robotę budowlaną z wynagrodzeniem ryczałtowym.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 12 marca 2014 r. (V ACa 846/13)
„Ustalenie ryczałtowego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych wyklucza możliwość domagania się zapłaty za prace dodatkowe jedynie wtedy, gdy te prace są naturalną konsekwencją procesu budowlanego i w naturalny sposób z niego wynikają. Co więcej, dotyczą takich sytuacji, które wykonawca robót dysponujący dokumentacją techniczną powinien przewidzieć jako konieczne do wykonania mimo, że dokumentacja ich nie przewiduje. Wynika to z zawodowego charakteru wykonywanych przez wykonawcę robót budowlanych czynności i przypisanego do nich określonego poziomu wiedzy i doświadczenia zawodowego. Jednakże nie jest usprawiedliwione oczekiwanie całkowitego wyłączenia możliwości domagania się wynagrodzenia za prace dodatkowe, zwłaszcza gdy dokumentacja techniczna, która jest podstawą kalkulowania wynagrodzenia przez wykonawcę, zawiera błędy uniemożliwiające realizowanie zadania dla osiągnięcia założonego efektu końcowego”.


Wyjątki od zasady niezmienności wynagrodzenia ryczałtowego


Biorąc pod uwagę cytowane wyżej orzeczenia, można uznać, że sprawa zamówień dodatkowych jest pierwszym wyłomem w postawionej twardej tezie o niezmienności ceny ryczałtowej. Lecz w kontekście orzecznictwa SN można nabrać jeszcze większych wątpliwości co do pewności zamawiającego o braku naruszalności wysokości wynagrodzenia ryczałtowego:


Wyrok SN z 9 października 2014 r. (I CSK 568/13)
„Wynagrodzenie ryczałtowe – uregulowane w art. 632 k.c., stosowanym w drodze analogii do umowy o roboty budowlane zostało ukształtowane jako świadczenie niepodlegające zmianie, co oznacza, że przyjmujący zamówienie (wykonawca) w zasadzie nie może domagać się jego podwyższenia. Konstrukcja wynagrodzenia ryczałtowego nie wyklucza zatem żądania przez przyjmującego zamówienie wynagrodzenia za prace nieobjęte umową. Zdarza się też niekiedy, że dochodzi do wykonania stanowiących korzyść majątkową dla zamawiającego prac dodatkowych, bez dokonania przez strony stosownej zmiany umowy. W takich wypadkach przyjmuje się, że dopuszczalne jest żądanie przez przyjmującego zamówienie zapłaty za wykonane roboty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu”.


W związku z tym za bezsporne uznać należy, że mimo wynagrodzenia ryczałtowego wykonawca może domagać się wynagrodzenia za prace nieobjęte umową – zamówienia dodatkowe, a także wszelkie prace, których przy dołożeniu należytej staranności nie można było przewidzieć na podstawie dokumentacji projektowej/opisu przedmiotu zamówienia.


Co na to nowe pzp?
Kierunek praktycznego i racjonalnego działania zamawiającego wskazał ustawodawca choćby w art. 431 nowego pzp, potwierdzając w ten sposób wieloletnią praktykę. Z przepisu tego wynika obowiązek współdziałania zamawiającego i wykonawcy przy wykonywaniu umowy. Pierwszym krokiem w kierunku partnerskiego współdziałania będzie odpowiednio przygotowana specyfikacja warunków zamówienia (dalej: SWZ), z racjonalnymi zapisami dotyczącymi przyszłej umowy.


Zmiana wynagrodzenia ryczałtowego może zostać dokonana nie tylko w postępowaniu sądowym (art. 632 § 2 kc), ale także na podstawie postanowień umowy na realizację zamówienia publicznego. Ani kc, ani przepisy o zamówieniach publicznych nie stanowią przeszkody w zastosowaniu wynagrodzenia ryczałtowego przy równoczes­nej dopuszczalności jego modyfikacji w trakcie realizacji umowy.

 

[...]

 

Jerzy Wysocki
dyrektor wydziału inwestycyjnego, kierownik studiów podyplomowych z zakresu zamówień publicznych

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

Spis treści Numer niedostępny Zamów prenumeratę

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne