Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Podziel się...

Radiotelefony dla SW

22 Lipiec 2020 
Służba Więzienna (SW) planuje zakup 1241 sztuk radiotelefonów przenośnych wraz z...

Funduszowy pakiet...

22 Lipiec 2020 
Podmioty korzystające z projektów współfinansowanych ze środków unijnych, których...

Tarcza 4.0

22 Lipiec 2020 
Ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych...

Gwarancja zapłaty za roboty budowlane

Data publikacji: 05-11-2018 Autor: Andrzej Polaszek

Omawiamy funkcjonowanie uregulowanej w prawie cywilnym instytucji gwarancji zapłaty za roboty budowlane, która obowiązuje również na gruncie zamówień publicznych.

 

Gwarancja zapłaty za roboty budowlane pojawiła się w naszym systemie prawnym wraz z wejściem w życie ustawy o gwarancji zapłaty za roboty budowlane i od samego początku budziła sporo wątpliwości. Wyrokiem z 27 listopada 2006 r. (K 47/04) Trybunał Konstytucyjny uznał niektóre z przepisów tej ustawy za niekonstytucyjne, a ponadto stwierdził, że ustawodawca powinien ponownie przeanalizować instytucję gwarancji zapłaty za roboty budowlane, w tym umiejscowienie tych przepisów i dostosowanie do terminologii przyjętej w ustawie Kodeks cywilny (dalej: kodeks cywilny lub kc). Trybunał stwierdził, że „lepiej by było, gdyby problem ten został uregulowany w Kodeksie cywilnym w ramach umowy o roboty budowlane. Zapewniałoby to większą spójność systemu”. Postulat uregulowania tej kwestii bezpośrednio w kc podnosiła też Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości1. Z tych właśnie powodów ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny wprowadzono do przepisów kc gwarancję zapłaty za roboty budowlane.

Ochrona wykonawców

Celem instytucji gwarancji zapłaty jest ochrona wykonawców robót budowlanych przed niewypłacalnością podmiotów zatrudniających, niezależnie od tego, czy są oni inwestorami, czy też wykonawcami zatrudniającymi podwykonawców. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy nowelizującej kodeks cywilny czytamy: „Na rynku świadczeń usług budowlanych występują coraz częściej przypadki nieregulowania lub nieterminowego regulowania należności za wykonane świadczenia dotyczące robót budowlanych, w szczególności wykonawcom występującym w procesie inwestowania w charakterze podwykonawców. Odnosi się to często do należności za roboty budowlane wykonywane przez małych i średnich przedsiębiorców, których kontrahentami są inwestorzy i wykonawcy (generalni wykonawcy), na ogół duże przedsiębiorstwa budowlane – spółki akcyjne lub z ograniczoną odpowiedzialnością, przedsiębiorstwa deweloperskie dysponujące znacznym kapitałem zakładowym, wytwórczym i finansowym. Taki status wzbudza zaufanie u mających z nimi współpracować małych i średnich przedsiębiorców. Okazuje się następnie, że potencjał ten jest niekiedy pozorny. Dość często zgłaszane są wnioski o wszczęcie postępowania układowego lub nawet ogłaszana jest upadłość tych inwestorów i wykonawców, a w konsekwencji – małych i średnich przedsiębiorców, którzy występują w realizowaniu robót przez wykonawcę jako podwykonawcy. Procesy sądowe mające na celu odzyskanie zapłaty, która pokrywa z reguły nie tylko koszty robocizny, ale także materiałów kupionych na ogół z zaciągniętego kredytu bankowego, są długotrwałe, czasochłonne i kosztowne. W wielu wypadkach nie przynoszą spodziewanego efektu ze względu na brak możliwości wyegzekwowania zasądzonych należności. Proponowana regulacja ma na celu zapobieganie takim zjawiskom, szkodliwym nie tylko dla podwykonawców, ale także dla gospodarki”2.

Na uwagę zasługuje fakt, że ustawodawca zdecydował się uprzywilejować jedną kategorię podmiotów zaangażowanych w proces inwestycyjny, czyli wykonawców robót budowlanych. Prawo żądania gwarancji zapłaty nie przysługuje bowiem dostawcom i usługodawcom, choć niekiedy ponoszą oni ciężary i ryzyka większe niż wykonawcy robót budowlanych. Arbitralna wybiórczość tej regulacji spotkała się wielokrotnie ze słuszną krytyką3.

Żądanie udzielenia gwarancji

Kwestię gwarancji zapłaty za roboty budowlane regulują art. 6491–6495 kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią tych przepisów każdy wykonawca robót budowlanych ma prawo w każdym czasie, począwszy od dnia zawarcia umowy zażądać od zamawiającego udzielenia gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, zaakceptowanych na piśmie przez inwestora. Podkreślić należy, że można żądać udzielenia gwarancji jedynie w odniesieniu do wynagrodzenia – ewentualne roszczenia odszkodowawcze, które mogą przysługiwać wykonawcy przeciwko inwestorowi, nie są zabezpieczone gwarancją zapłaty na podstawie art. 6491 § 1 kc4. Wykonawca, który zażądał udzielenia gwarancji na część należnego mu wynagrodzenia i otrzymał ją, ma prawo w późniejszym czasie wystąpić o udzielenie gwarancji na pozostałą, nieobjętą udzielonym zabezpieczeniem część wynagrodzenia.


Żądając udzielenia gwarancji, uprawniony wyznacza zobowiązanemu termin, który nie może być krótszy niż 45 dni. Termin uważa się za dotrzymany, jeżeli przed jego upływem uprawniony otrzyma od zobowiązanego stosowny dokument.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 lipca 2017 r. (I ACa 601/17)

„Dopiero wydanie dokumentu gwarancji beneficjentowi i jego przyjęcie, a zatem moment, w którym dotarło do beneficjenta oświadczenie woli gwaranta w wymaganej przez prawo formie pisemnej i oświadczenie to zostało zaakceptowane, jest chwilą zawarcia umowy gwarancji i tym samym stanowi czynność, o jakiej mowa w art. 6491 § 1 k.c.”

Gwarancji udziela się w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, akredytywy bankowej lub poręczenia banku udzielonego na zlecenie inwestora. Nie wdając się w szczegółowe rozważania na temat charakteru tych dokumentów i różnic między nimi, można – ujmując rzecz w dopuszczalnym skrócie – wskazać, że istotą każdego z nich jest zobowiązanie instytucji finansowej do zapłaty odpowiedniej kwoty, na wypadek gdyby zamawiający uchybił obowiązkowi terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. Katalog form, w jakich można udzielić gwarancji, ma charakter zamknięty. Oznacza to, że inwestor nie może wypełnić obowiązku ustawowego przez ustanowienie zabezpieczenia równie mocnego, ale nieprzewidzianego w ustawie (np. w formie depozytu notarialnego). Wybór formy zabezpieczenia spośród możliwości wskazanych w kc należy do zamawiającego.

[...]
 

Andrzej Polaszek
radca prawny, partner w Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych Polaszek & Rosada sp.p.; specjalizuje się w prawie budowlanym, posiada bogate doświadczenie w obsłudze projektów finansowanych ze środków UE

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik Przetargi Publiczne